Ortaokul Öğrencilerinin “Yapay Zekâ” Kavramına İlişkin Geliştirdikleri Metaforların İncelenmesi

YASEMİN YÜZBAŞIOĞLU , osman ÖZKAN , Mehmet DOĞRU

  • YASEMİN YÜZBAŞIOĞLU: MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI, KONYA
  • Yıl : 2025
  • Cilt : 3
  • Sayı : 1
  •  Sayfa : 17-27
Bu araştırma Konya il merkezindeki ortaokula devam eden 8. sınıf öğrencilerinin “yapay zekâ” kavramına ilişkin geliştirdikleri metaforları incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında ortaokula eden 100 öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin 45’i kız, 55’i erkektir. Araştırmada veri toplamak amacıyla araştırmacılar tarafından geliştirilen demografik bilgi formu ve veri toplama aracı kullanılmıştır. Bu veri toplama aracında öğrencilerin yapay zeka kavramına ilişkin görüşlerinin alınacağı bir soru vardır. “Yapay zeka …………. gibidir; çünkü ………..” şeklinde bir cümle verilmiş ve öğrencilerin boş bırakılan yeri kendi düşüncelerine göre doldurmaları istenmiştir Öğrencilere ‘‘Yapay zeka …… gibidir. Çünkü……‘‘ ifadesi verilerek yapay zeka kavramı için zihinlerinde sahip oldukları metaforları ortaya çıkarmaları amaçlanmıştır. Araştırmada “çünkü” kavramına yer verilmesinin amacı, katılımcıların zihinlerinde sahip oldukları metaforları açıklayıcı neden belirtmeleridir. Çalışmanın yöntemi olay, olgu ve kavramları açıklamak amacıyla kullanılan nitel araştırmalar arasında yer alan betimsel yöntemdir. Araştırmada elde edilen verilerin toplanmasında ve analizinde nitel araştırmadan yararlanılmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden “içerik analizi” yöntemi çerçevesinde yürütülmüştür. Araştırmada yer alan öğrenciler yapay zeka kavramına ilişkin 26 metafor geliştirmişlerdir. Geliştirilen bu metaforlar ortak özellikleri değerlendirilerek temalar altında toplanmıştır. Bu temalar 3 farklı kategoride toplanmıştır. En çok üretilen metaforlar arasında “robot, hesap makinesi, makine ve silah” yer almıştır. Öğrenciler tarafından oluşturulan metaforlar kavramsal kategoriler üzerinden yapay zekâyı daha çok “mekanik ve fiziksel bir araç” olarak algıladıkları ve yapay zekâ hakkında doğru ve yeterli bilgiye sahip olmadıkları bulgusuna ulaşılmıştır. Teknolojik gelişmeler ve çocuk refahı arasındaki dengenin kurulması, geleceğimiz için kritik öneme sahiptir. Öğrencilerin seviyelerine uygun "yapay zeka" hakkında eğitimlerin verilmesi, öğrencilerin teknolojiyi doğru kullanmasının öğretilmesi önerilmektedir.
Atıf yapmak için : Yüzbaşıoğlu, Y., & Özkan, O. & Doğru, M. (2024). Analysis of metaphors developed by middle school students regarding the concept of artificial ıntelligence. 3(1), 17-27.

Download Citation: Endnote/Zotero/Mendeley (RIS) RIS File

Download Citation: BibTeX BibTeX File

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.
Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Edutech Research
2025, Vol. 3 (1)
E-ISSN: 3023-6665
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Akdemir, S. (2023). Covid-19 pandemi sürecinde ilkokul 1. sınıf öğrencilerinin ‘okul’ kavramına ilişkin metaforik algıları. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 16-28.
  2. Arf, C. (1959). Makine düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir? Atatürk Üniversitesi 1958-1959 Öğretim Yılı Halk Konferansları (1), 91-103.
  3. Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
  4. Budhwar, P., Chowdhury, S., Wood, G., Aguinis, H., Bamber, GJ, Beltran, JR, &Varma, A. (2023). Üretken yapay zekâ çağında insan kaynakları yönetimi: ChatGPT'ye ilişkin perspektifler ve araştırma yönleri. İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 33 (3), 606-659.
  5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2018). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
  6. Cantú-Ortiz, FJ, Galeano Sánchez, N., Garrido, L., Terashima-Marin, H. & Brena, RF (2020). Dijital dönüşüm için yapay zekâ eğitim stratejisi. Uluslararası Etkileşimli Tasarım ve Üretim Dergisi (IJIDeM), 14, 1195-1209.
  7. Cope, B., Kalantzis, M. ve Searsmith, D. (2020): Artificial intelligence for education: Knowledge and its assessment in AI-enabled learning ecologies, Educational Philosophy and Theory, 1-17. doi:10.1080/00131857.2020.1728732
  8. Creswell, J. W. (1998). Qualitative, Quantitative and Mixed Methods Approaches. Thousand Oaks: SAGE.
  9. Çelebi, C., Demir, U., & Karakuş, F. (2023). Yapay Zekâ Okuryazarlığı Konulu Çalışmaların Sistematik Derleme Yöntemiyle İncelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 535-560.
  10. Diamond, J., (2021). Tüfek,çelik ve mikrop (Ü. İnce, çev.; 2.baskı). Pegasus Yayınları.
  11. Druga, S., Vu, S.T., Likhith, E. & Qiu, T. (2019). Inclusive AI literacy for kids around the world: In Proceedings of ACM Fablearn conference (Fablearn’19). ACM, New York, NY, USA, Article 4, 8 pages. https://doi.org/10.475/123_4.
  12. Güllüpınar, F., Kuzu, A. O., Dursun, A., Kert, A., Gültekin, M. (2013,1 Aralık). Milli Eğitimde Teknoloji Kullanımı ve Sonuçları: Velilerin Bakış Açisindan Fatih Projesi’nin Pilot Uygulamasının Değerlendirilmesi. Journal of Social Sciences, 30, 195-216.
  13. Haenlein, M., & Kaplan, A. (2019). A brief history of artificial intelligence: On the past, present, and future of artificial intelligence. California Management Review, 61(4), 5-14
  14. Hocaoğlu, A. H. (2021). Yapay zekâ ürünleri üzerinde fikri haklar. Muharembalci.com sitesinden alıntı yapılmıştır.
  15. Hodges, A. (2009). Alan Turing and the Turing test (pp. 13-22). Springer Netherlands.
  16. İşler, B., & Kılıç, M. (2021). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(1), 1-11.
  17. Joynes, C., Rossignoli, S., & Amonoo-Kuofi, E. F. (2019). 21st Century Skills: evidence of issues in definition, demand and delivery for development contexts. Institute of Development Studies, 1-77.
  18. Koçak, R. (2020). Beşinci sanayi devrimi toplum 5.0 ve yapay zekâ kültürü. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 3(5), 1-17.
  19. Komalavalli, K., Hemalatha, R. ve Dhanalakshmi, S. (2020). A survey of artificial ıntelligence in smart phones and its applications among the students of higher education in and around Chennai City. Shanlax Internatıonal Journal of Education, 8(3), 89-95. doi:10.34293/education.v8i3.2379
  20. Mart, M., & Kaya, G. (2024). Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okur yazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109.
  21. Masters, K. (2023). Ethical use of artificial intelligence in health professions education: AMEE Guide No.158. Medical Teacher. Informa UK Limited. https://doi.org/10.1080/0142159x.2023.2186203
  22. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. sage.
  23. Nabiyev, V. V. (2012). Yapay zeka: insan-bilgisayar etkileşimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  24. Nilsson, N. (1990). The mathematical foundations of learning machines. San Mateo: Morgan Kaufmann.
  25. Sarı, F. (2021). Cahit Arf’in “makine düşünebilir mi ve nasıl düşünebilir?” adlı makalesi üzerine bir çalışma. TRT Akademi, 6(13), 812-833.
  26. Turing, A. (1950) Computing machinery and intelligence. Mind, 49(236), 433–460.
  27. Uzun, Y., Ergün, H., & Şeker, E. (2022). Hikayeler İçin Artırılmış Gerçeklik Yaklaşımı. Necmettin Erbakan Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 4(2), 1-7.
  28. UNICEF (2021). Children and AI Where are the opportunities and risks? https://www.unicef.org/innovation/sites/unicef.org.innovation/files/201811/Children%20and%20AI_Short%20Verson%20%283%29.pdf
  29. Ünalan, N. (2023). Karar destek sistemleri’nde yapay zekâ kullanımı: covıd-19 vaka çalışması. F. Korkmaz & H.A. Güçlü (ed.), Ufuk üniversitesi ıı. uluslararası sosyal bilimler kongresi yapay zekâ ve sosyal bilimler tam metinler kitabı içinde ( ss. 9-17). Ufuk Üniversitesi Yayınları. Ankara
  30. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  31. Yılmaz, A. (2020). Yapay Zeka. 8. Basım. İstanbul: İnkılap Kitabevi. ISBN: 978-605-9118-80-4.