Edutech Research Son Sayı

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye’de matematik eğitimi alanında yapılmış yapay zekâ konulu lisansüstü tezleri yöntemsel açıdan incelemektir. Çalışma kapsamında, Ulusal Tez Merkezi veri tabanında 2013–2025 yılları arasında yayımlanan tezler sistematik olarak taranmış ve belirlenen ölçütler doğrultusunda detaylı bir analiz gerçekleştirilmiştir. İncelenen tezler; yayımlandıkları yıl, üniversiteleri, araştırmalarda yer verilen örneklem grupları, kullanılan araştırma yöntemleri, veri toplama araçları ve yapay zekâ teknolojileri gibi çeşitli değişkenler açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekânın matematik eğitiminde son yıllarda fark edilir bir ilgiyle ele alındığını ve özellikle lise düzeyinde gerçekleştirilen uygulamalı çalışmaların yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Bu araştırma, mevcut eğilimleri belirleyerek alandaki boşluklara dikkat çekmekte ve gelecekte yapılacak çalışmalar için yönlendirici olmayı amaçlamaktadır.

Bu çalışma, öğrencilerin Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) öz yeterliklerinin (ICTEFFIC) ve ders sırasında konuyla ilgili bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımlarının (ICTSUBJ) matematik başarısı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Öz Belirleme Kuramı ve Dijital Katılım Kuramı çerçevesinde şekillendirilen bu nicel ikincil veri analizi, Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2022 Türkiye örnekleminden 15 yaşındaki 6.599 öğrenciye (3.286 erkek, 3.313 kız) dayanmaktadır. Veriler; sosyoekonomik düzey (ESCS) ve cinsiyet kontrol altına alınarak ve değişen varyans (heteroskedastisite) durumunu hesaba katmak amacıyla dirençli standart hatalar (robust standard errors) kullanılarak, Rubin'in kuralları doğrultusunda birleştirilmiş 10 olası değer (plausible values) üzerinden çoklu regresyon analizi ile incelenmiştir. Bulgular, ESCS ve cinsiyet sabit tutulduğunda dahi, hem BİT öz yeterliğinin hem de konuyla ilgili BİT kullanımının matematik başarısını anlamlı ve pozitif yönde yordadığını ortaya koymuştur. Regresyon modeli, matematik performansındaki varyansın %15,6'sını açıklamıştır. Karşılaştırmalı sonuçlar, pedagojik olarak konuyla ilgili BİT kullanımının (B = 12.109, β = 0.146) matematik başarısı üzerinde, dijital öz yeterliğe (B = 6.284, β = 0.080) kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla yordayıcı güce sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, sosyoekonomik düzeyin modeldeki en güçlü yordayıcı olduğu doğrulanmıştır. Cinsiyet açısından, erkek öğrenciler BİT değişkenlerinde istatistiksel olarak daha yüksek puanlar almış olsalar da pratik anlamlılığı gösteren etki büyüklüklerinin (Cohen's d) ihmal edilebilir düzeyde kaldığı görülmüştür. Sonuç olarak bu çalışma, dijital teknolojilerin akademik başarıya olumlu katkı sağlaması için öğrencilerin salt psikolojik yeterliklerinin (öz yeterlik) tek başına yeterli olmadığını göstermektedir. Akademik fayda sağlanabilmesi için, bu dijital inancın sınıf ortamında müfredata entegre edilmiş, öğretmen rehberliğinde ve pedagojik olarak amaca uygun bir kullanımla eyleme dönüşmesi elzemdir.

Bu çalışma, yapay zeka sistemlerinin içerik üretimine entegrasyonunun gündeme getirdiği özgünlük meselesini, felsefi, sosyolojik, epistemolojik ve kültürel boyutlarıyla ele alarak kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Temel argüman şöyledir: özgünlük kavramı tarihsel olarak insan deneyimi, öznel niyet ve bedensel varoluşa dayanmaktadır; yapay zeka çıktıları bu tanımın kapsamına giremez. Ancak bu, bu tür çıktıların değersiz olduğu anlamına gelmez; aksine, “özgünlük” kategorisinin kendisinin yeniden düşünülmesini gerektirir. Çalışma, bu konuyu eğitim, dijital kimlik, epistemik güven ve dijital içerik üretimi perspektiflerinden ele almakta, deepfake gibi teknolojilerin gerçeklik algılarını nasıl sorguladığını vurgulamakta ve mevcut kavramsal çerçevelerin yetersizliğine dikkat çekmektedir. İki alternatif çerçeve değerlendirilmektedir: süreç odaklı özgünlük ve insan-yapay zeka işbirliği modeli. Sonuç olarak, konu yalnızca bir teknoloji politikası meselesi olarak değil, insanların kendilerini ve başkalarını nasıl anladıklarına dair derin bir kültürel ve etik sorun olarak konumlandırılmaktadır.

yüzyılın dijital dönüşüm sürecinde eğitim alanı, büyük veri analitiği ve yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin entegrasyonuyla köklü bir yapısal değişim geçirmektedir. Öğrenme yönetim sistemleri, uyarlanabilir platformlar ve YZ destekli araçlar; öğrenci performansının izlenmesi, öğrenme süreçlerinin kişiselleştirilmesi ve erken müdahale mekanizmalarının geliştirilmesi açısından kayda değer fırsatlar sunmaktadır. Bununla birlikte bu teknolojiler, mahremiyet ihlalleri, algoritmik önyargı, şeffaflık eksikliği ve dijital eşitsizliklerin derinleşmesi gibi çok katmanlı etik riskler de taşımaktadır. Bu çalışma, dijitalleşen eğitim ortamlarında büyük veri ve YZ kullanımından kaynaklanan etik sorunları normatif bir perspektiften çözümlemeyi ve uygulanabilir bir etik çerçeve geliştirmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma paradigması içinde doküman analizi yöntemiyle yürütülen çalışmada 2016–2025 dönemine ait akademik literatür ile UNESCO, OECD ve AB belgeleri incelenmiş; tematik kodlamanın ardından deontolojik ve teleolojik/faydacı etik perspektifleriyle normatif değerlendirme yapılmıştır. Bulgular altı tema etrafında yoğunlaşmaktadır: (i) veri gizliliği, mahremiyet ve gözetim; (ii) algoritmik önyargı ve ayrımcılık; (iii) şeffaflık, açıklanabilirlik ve hesap verebilirlik açıkları; (iv) dijital eşitsizlik ve fırsat eşitliğinin aşınması; (v) otomasyon önyargısı ve insan denetiminin gerilemesi; (vi) uluslararası çerçevelerin eğitime özgü dinamikleri karşılamadaki yetersizliği. Deontolojik etik öğrencinin mahremiyetini ve insan onurunu müzakere edilemez sınırlar olarak konumlandırırken, faydacı etik bu sınırlar içinde toplumsal faydanın kanıtlanmasını zorunlu kılmaktadır. Çalışma; veri minimizasyonu, algoritmik açıklanabilirlik, bağımsız denetim ve eğitim bağlamına özgü bağlayıcı yönetişim standartlarının geliştirilmesini önermektedir.

Üniversite düzeyindeki EFL (Yabancı Dil Olarak İngilizce) sınıflarında hibrit öğrenmeye geçiş, özellikle fiziksel ve sanal ortamlar arasındaki katılım boşluğuyla ilgili benzersiz zorlukları beraberinde getirmiştir. Yüz yüze oturumlar doğal etkileşimi kolaylaştırma eğilimindeyken, çevrimiçi bileşen genellikle öğrencilerin özgün dil pratiği ve eleştirel düşünme fırsatlarını sınırlayan bir katılım sorunundan muzdariptir. Bu kavramsal çalışma, teknik engellerden ve azalan motivasyondan, öğrencilerin akranlarından ayrıldıklarında yaşadıkları psikolojik izolasyon hissine kadar bu katılım düşüşüne katkıda bulunan faktörleri tanımlamayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, TPACK çerçevesini ve Sosyal Bulunuluk Teorisini sentezleyerek daha uyumlu bir hibrit pedagojik yaklaşım önermektedir. Önerilen model, işbirlikçi sorgulamayı teşvik etmek için etkileşimli çevrimiçi yöntemlerin stratejik kullanımını, içsel motivasyonu artırmak için oyunlaştırma unsurlarını ve Proje Tabanlı Öğrenmeyi (PjBL) savunarak temel dijital okuryazarlığın ötesine geçmektedir. Tartışmalar, bu katılım boşluğunu kapatmanın eğitimcilerin yalnızca teknik olarak yetkin olmalarını değil, aynı zamanda kapsayıcı dijital alanlar yaratmada pedagojik olarak bilge olmalarını gerektirdiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, bu kavramsal çerçeve, EFL uygulayıcılarının pasif çevrimiçi varlığı aktif ve anlamlı öğrenme deneyimlerine dönüştürmeleri için pratik rehberlik sağlamaktadır.